سیدفرشاد فاطمی، اقتصاددان با هشدار نسبت به چشم‌انداز صنعت دارو در سال آینده گفت: شرایط کشور در یک سال آینده به هیچ عنوان ساده‌تر از یک سال گذشته نخواهد بود؛ بنگاه‌های دارویی باید از همین امروز برای تصمیم‌های سخت آماده باشند و اولویت خود را از توسعه به بقا، کاهش هزینه و حفظ نقدینگی تغییر دهند.
هشدار یک اقتصاددان به صنعت دارو؛ فعلاً توسعه را متوقف کنید، اول به فکر بقا باشید
بخش مهمی از فشار هزینه‌ای شرکت‌های دارویی همچنان در راه است
وی خاطرنشان کرد: «شرکت‌ها باید از همین امروز خود را برای این شرایط آماده کنند و در حوزه هزینه، نقدینگی، ساختار سازمانی و مدل کسب‌وکار تصمیم‌های لازم را بگیرند.»
وی با اشاره به روند شاخص‌های تورمی افزود: «بر اساس شاخص قیمت مصرف‌کننده، سطح عمومی قیمت‌ها نسبت به مدت مشابه سال گذشته افزایش قابل‌توجهی داشته است. در حوزه سلامت نیز رشد شاخص قیمت‌ها بسیار بالا بوده و باید توجه داشت که این ارقام لزوماً پایان موج تورمی در صنعت سلامت و دارو نیست.»
فاطمی ادامه داد: «نکته اساسی این است که موج اصلی افزایش هزینه‌ها در صنعت دارو هنوز به‌طور کامل نمایان نشده است. افزایش دستمزدها، هزینه‌های مالی، اجاره‌بها و سایر هزینه‌های سربار معمولاً با یک وقفه زمانی نسبت به شاخص عمومی قیمت‌ها خود را نشان می‌دهند. بنابراین، بخش مهمی از فشار هزینه‌ای شرکت‌های دارویی همچنان در راه است.»
وی تصریح کرد: «حتی اگر امروز بخشی از مشکلات موجود در اقتصاد و زنجیره تأمین برطرف شود، آثار تورمی و هزینه‌ای آن بلافاصله از بین نمی‌رود. بخشی از قیمت‌ها و هزینه‌های خدمات هنوز خود را با شرایط جدید تطبیق نداده‌اند و اصلاح آنها در ماه‌های آینده می‌تواند موج دیگری از افزایش هزینه را ایجاد کند.»
این کارشناس حوزه سلامت با اشاره به وضعیت قیمت دارو گفت: «برآورد دقیق میزان افزایش قیمت دارو نیازمند بررسی جزئیات داده‌های رسمی است، اما به نظر می‌رسد رشد قیمت دارو نسبت به مدت مشابه سال گذشته در برخی بخش‌ها قابل‌توجه بوده و در عین حال، هنوز تمام فشار افزایش هزینه‌های تولید در قیمت‌های نهایی منعکس نشده است.»
فاطمی در ادامه به همزمانی تورم با کاهش رشد اقتصادی اشاره کرد و گفت: «مسئله مهم این است که از یک سو هزینه‌ها در حال افزایش است و از سوی دیگر، اندازه اقتصاد در حال کوچک‌تر شدن است. بر اساس آخرین آمار، رشد اقتصادی در مقایسه با بهار سال گذشته منفی بوده است. بنابراین اقتصاد از یک طرف با افزایش هزینه‌ها و فشار تورمی مواجه است و از طرف دیگر با کاهش ظرفیت رشد.»
وی افزود: «این شرایط برای نظام سلامت یک مسئله جدی ایجاد می‌کند؛ چراکه از یک طرف افزایش هزینه‌ها فشار بیشتری برای تأمین منابع مورد نیاز سلامت ایجاد می‌کند و از طرف دیگر، کوچک شدن اقتصاد، ظرفیت پرداخت و تأمین مالی این بخش را محدودتر می‌کند.»
به گفته فاطمی، «ترکیب رشد اقتصادی پایین، تورم بالا و نوسانات نرخ ارز، چشم‌انداز یک سال آینده صنعت دارو و سلامت را دشوارتر می‌کند. حتی در صورت حل فوری بخشی از مشکلات فعلی، آثار و تبعات آن بر زنجیره تأمین و ساختار هزینه‌ای صنعت برای مدتی باقی خواهد ماند.»
وی همچنین با اشاره به اختلالات ایجادشده در زنجیره تأمین اظهار کرد: «باید این شرایط را در کنار اختلالاتی قرار داد که در تأمین مواد اولیه و جابه‌جایی کالا ایجاد شده است. صنعت دارو به دلیل وابستگی قابل‌توجه به واردات برخی مواد اولیه و تجهیزات، از اختلال در مسیرهای حمل‌ونقل و دسترسی به فرودگاه‌ها و مسیرهای هوایی تأثیرپذیری بالایی دارد.»
فاطمی خاطرنشان کرد: «بنابراین، حتی اگر در کوتاه‌مدت شاهد کاهش برخی اختلالات باشیم، اثرات آن بر موجودی مواد اولیه، هزینه تأمین، نقدینگی شرکت‌ها و در نهایت قیمت تمام‌شده دارو ادامه خواهد داشت. مجموعه این عوامل نشان می‌دهد که صنعت دارو در ماه‌های آینده همچنان با فشار مضاعف از ناحیه تورم، کاهش قدرت خرید اقتصاد، نرخ ارز و اختلالات زنجیره تأمین مواجه خواهد بود.»
دکتر فاطمی در ادامه با اشاره به نقش صادرات در تاب‌آوری شرکت‌های دارویی گفت: «نمی‌دانم در حال حاضر دقیقاً چه میزان صادرات در صنعت دارو داریم، اما در سال‌های اخیر شاهد بودیم که برخی از شرکت‌های پیشرو توانسته‌اند با اتکا به صادرات، بخشی از فشارهای موجود را مدیریت و خود را سرپا نگه دارند. اکنون این نگرانی وجود دارد که بخشی از فرصت‌های صادراتی نیز از بین برود و مجموعه این عوامل، وضعیت صنعت دارو را در سال آینده دشوارتر کند.»
وی افزود: «در چنین شرایطی، اولین اقدامی که سیاستگذار باید انجام دهد، تلاش برای پیش‌بینی‌پذیر کردن فضای کسب‌وکار است. طبیعی است که همه ما از پایان یافتن مخاصمه و بازگشت ثبات به شرایط اقتصادی استقبال می‌کنیم، اما حتی در شرایط فعلی نیز باید برای حفظ جریان تأمین دارو راهکارهای مشخصی داشته باشیم.»
فاطمی تأکید کرد: «تأمین دارو از آن دسته حوزه‌هایی است که حتی در سخت‌ترین شرایط و در زمان جنگ نیز نمی‌توان آن را متوقف کرد. ممکن است خوشایند نباشد، اما باید بپذیریم که در شرایط بحرانی، حتی اگر لازم باشد، مواد اولیه و دارو باید با مسیرهای ویژه حمل‌ونقل وارد کشور شود و هواپیما بتواند در فرودگاه‌های کشور فرود بیاید. بنابراین لازم است با مجامع بین‌المللی نیز در این زمینه گفت‌وگو شود تا دست‌کم در حوزه تأمین دارو با بن‌بست مواجه نشویم.»
انتقال بدهی و تعهدات مالی از یک حلقه به حلقه دیگر راه حل نیست
وی یکی دیگر از الزامات سیاستگذاری را توجه به آثار تصمیمات در سراسر زنجیره سلامت دانست و گفت: «هر تصمیمی که در این زنجیره می‌گیریم، ممکن است فشار را از یک بخش بردارد و به بخش دیگری منتقل کند. اگر به‌عنوان مثال، پرداخت از سوی بیمه‌ها با مشکل مواجه باشد و این فشار را به شرکت داروسازی منتقل کنیم، باید از خود بپرسیم شرکت داروسازی تا چه زمانی توان تحمل این فشار را دارد.»
فاطمی ادامه داد: «نمی‌توانیم تصور کنیم که با انتقال بدهی و تعهدات مالی از یک حلقه به حلقه دیگر، مسئله حل شده است. دولت باید به‌صورت سنجیده و منطقی برای این موضوع مکانیزمی طراحی کند؛ مکانیزمی که مشخص کند هر بخش از زنجیره برای چه بازه زمانی و تا چه میزان می‌تواند این فشار را تحمل کند و در چه نقطه‌ای باید مداخله انجام شود.»
وی با اشاره به محدودیت منابع مالی کشور گفت: «می‌دانم که امروز تأمین مالی برای دولت دشوار است، اما در چنین شرایطی باید مراقبت کنیم که مردم کمترین آسیب را ببینند. سلامت یکی از مهم‌ترین حوزه‌هایی است که نباید اجازه دهیم فشارهای اقتصادی به‌سرعت به مردم منتقل شود.»
فاطمی در عین حال افزود: «البته باید بپذیریم که در شرایط محدودیت منابع، ناگزیر به اتخاذ تصمیم‌های سخت هستیم. برای مثال، خانوارهایی را می‌بینیم که به دلیل کاهش درآمد، فرزندان خود را از مدارس غیردولتی به مدارس دولتی منتقل کرده‌اند. این نشان می‌دهد که خانوار نیز در شرایط فشار اقتصادی مجبور به اولویت‌بندی و اتخاذ تصمیم‌های دشوار است. در حوزه سلامت نیز ممکن است ناچار باشیم درباره اینکه منابع محدود را در کدام بخش هزینه کنیم و در کدام بخش امکان تأمین کامل منابع وجود ندارد، تصمیم بگیریم.»
وی یکی از مهم‌ترین الزامات حکمرانی در این شرایط را «تصمیم‌گیری بر مبنای داده» دانست و تصریح کرد: «موضوع بسیار مهم، تأکید بر داده و گردش اطلاعات است؛ چه برای تصمیم‌گیرندگان در وزارت بهداشت و چه برای فعالان صنعت. بازیگران صنعت باید داده قابل اتکا در اختیار داشته باشند و بدانند چه میزان دارو مورد نیاز است، این نیاز مربوط به چه تاریخی است، با چه قیمتی امکان تأمین وجود دارد و حتی اگر قرار باشد تأمین با نرخ آزاد انجام شود، آیا امکان تأمین آن وجود دارد یا خیر.»
فاطمی گفت: «این گردش اطلاعات و تصمیم‌گیری مبتنی بر داده بسیار مهم است. نمی‌توان در شرایطی که اطلاعات دقیق و به‌روز از میزان نیاز، موجودی، زمان تأمین و قیمت تمام‌شده وجود ندارد، انتظار داشت تصمیم‌های درست و به‌موقع گرفته شود.»
فشار نقدینگی در صنعت دارو در آینده بسیار جدی خواهد بود
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به وضعیت نقدینگی صنعت دارو اظهار کرد: «فشار نقدینگی در صنعت دارو در آینده بسیار جدی خواهد بود. بنابراین به دوستان صنعتگر توصیه می‌کنم در برنامه‌های توسعه‌ای خود با احتیاط بیشتری عمل کنند و توسعه را متناسب با توان مالی و شرایط واقعی بازار پیش ببرند.»
فاطمی خاطرنشان کرد: «در شرایطی که هزینه‌های تولید و تأمین مالی افزایش یافته، دسترسی به نقدینگی محدود شده و چشم‌انداز اقتصادی نیز با عدم قطعیت همراه است، هرگونه برنامه توسعه‌ای باید با دقت و بر مبنای منابع قابل دسترس و چشم‌انداز واقعی بازار تعریف شود؛ مگر آنکه پشتوانه مالی و اطمینان کافی برای اجرای آن وجود داشته باشد.»
دکتر فاطمی در ادامه با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد مدیریتی شرکت‌های دارویی در شرایط فعلی گفت: «فکر می‌کنم در مقطع فعلی، بنگاه باید برای مدتی توسعه را متوقف کند و اولویت اصلی خود را بر زنده ماندن و بقا قرار دهد. بقای بنگاه در چنین شرایطی یعنی تلاش برای کاهش هرچه بیشتر هزینه‌ها؛ چراکه در سمت درآمد، به دلیل وابستگی بخشی از درآمد صنعت به دولت و بیمه‌ها، ممکن است منابع با سرعتی که شرکت‌ها انتظار دارند تأمین نشود.»
وی افزود: «وقتی نرخ دلار بیش از دو برابر شده و سایر هزینه‌ها نیز حدود ۹۰ درصد افزایش پیدا کرده‌اند، نمی‌توان انتظار داشت شرکت را با همان ساختار هزینه‌ای سال گذشته اداره کرد. اگر بخواهیم امروز شرکت را با منطق و هزینه‌های سال گذشته اداره کنیم، طبیعی است که با مشکل مواجه خواهیم شد.»
در روزهای سخت، باید تصمیم‌های سخت گرفت
فاطمی با تأکید بر اهمیت مدیریت در شرایط بی‌ثبات اقتصادی اظهار کرد: «مدیریت در این شرایط بسیار مهم است. در صنعت داروسازی، ما گاهی عادت کرده‌ایم بر مبنای شهود تصمیم بگیریم. تصمیم‌گیری شهودی در شرایطی که الگوهای گذشته تکرار می‌شوند می‌تواند کارآمد باشد، اما در شرایطی که محیط قابل پیش‌بینی نیست، نمی‌توان همچنان بر مبنای شهود تصمیم گرفت.»
وی تصریح کرد: «مدیر نباید صرفاً بر اساس تجربه شخصی، سابقه شغلی یا تصویری که از گذشته در ذهن دارد، برای آینده شرکت تصمیم بگیرد. ممکن است شرایطی که قبلاً تجربه کرده‌ایم دیگر تکرار نشود. بنابراین، تصمیم‌گیری مبتنی بر داده باید به یک اصل جدی در مدیریت شرکت‌های دارویی تبدیل شود.»
فاطمی ادامه داد: «در روزهای سخت، باید تصمیم‌های سخت گرفت. یک کشتی را تصور کنید که در طوفان گرفتار شده است؛ برای اینکه بتواند از طوفان عبور کند، ممکن است مجبور شود بخشی از بار خود را از کشتی خارج کند. حتی اگر آن بار برای ما ارزشمند یا دوست‌داشتنی باشد، در شرایط بحرانی باید اولویت را به حفظ کشتی بدهیم.»
وی افزود: «شرکت‌ها نیز در شرایط فعلی باید به‌صورت جدی بازنگری کنند که چه هزینه‌هایی قابل حذف یا کاهش است و کدام فعالیت‌ها واقعاً برای بقای بنگاه ضروری هستند. این دوره، دوره‌ای است که باید روی مدیریت هزینه، بهره‌وری و چابک‌سازی سازمان تمرکز کرد.»
فاطمی یکی دیگر از راهکارهای قابل توجه در این دوره را «تمرکز، ادغام و ایجاد همکاری در زنجیره» دانست و گفت: «ممکن است تصمیم‌های مربوط به ادغام یا تمرکز در این مقطع اهمیت بیشتری پیدا کند. باید ببینیم هر شرکت در کجای زنجیره قرار دارد و آیا می‌توان با همکاری یا ادغام با شرکت‌های دیگر، هزینه‌های منابع انسانی، بازاریابی و مالی را کاهش داد.»
وی ادامه داد: «باید بررسی کنیم در کدام بخش از زنجیره تأمین امکان همکاری وجود دارد و آیا می‌توان با استفاده از ظرفیت یکدیگر، هزینه‌ها را پایین آورد. دوره‌های سخت معمولاً فرصت‌هایی برای بازطراحی ساختار و ایجاد همکاری‌های جدید نیز ایجاد می‌کنند.»
فاطمی با اشاره به فرصت‌های احتمالی ناشی از اختلال در زنجیره تأمین اظهار کرد: «در کنار تهدیدها باید به فرصت‌ها نیز توجه کنیم. باید بررسی کنیم آیا در زنجیره تأمین فعالیت‌هایی وجود دارد که پیش از این به‌راحتی از بیرون تأمین می‌کردیم، اما امروز به دلیل شرایط موجود دیگر امکان تأمین آنها وجود ندارد. شاید اینجا فرصت ایجاد شود که یک مرحله از زنجیره را که پیش از این به دیگری واگذار کرده بودیم، خودمان انجام دهیم.»
وی افزود: «من متخصص داروسازی یا متخصص صنعت نیستم، اما از منظر اقتصادی می‌توانم بگویم که در هر شرایط بحرانی، در کنار مشکلات، فرصت‌هایی نیز ایجاد می‌شود. باید این فرصت‌ها را شناسایی و بررسی کنیم.»
ضرورت پیش‌بینی‌پذیر کردن فضای اقتصادی
فاطمی در بخش دیگری از سخنان خود خطاب به سیاستگذاران، سندیکاها و فعالان صنعت دارو گفت: «به دوستان در وزارت بهداشت، سندیکاها و داخل صنعت توصیه می‌کنم تلاش کنند فضای اقتصادی را برای فعالان قابل پیش‌بینی‌تر کنند. یکی از مهم‌ترین ابزارهای این کار، ارائه داده‌های دقیق، به‌موقع و قابل اتکاست.»
وی ادامه داد: «امروز اگر به سایت مرکز آمار ایران مراجعه کنیم، با تأخیرهایی در انتشار برخی داده‌های اقتصادی مواجه می‌شویم. برای مثال، داده‌های رشد اقتصادی با فاصله زمانی منتشر می‌شوند و در مورد شاخص‌های قیمت نیز با تأخیر مواجه هستیم. در حالی که فعال اقتصادی برای تصمیم‌گیری درباره قیمت‌گذاری، تولید، سرمایه‌گذاری و تأمین مالی، به اطلاعات به‌روز نیاز دارد.»
فاطمی تأکید کرد: «اگر سیاستگذار به دنبال ایجاد ثبات و پیش‌بینی‌پذیری در فضای اقتصادی است، باید انتشار داده‌های اقتصادی منظم، دقیق و به‌موقع را جدی بگیرد. بخشی از نااطمینانی فعالان اقتصادی، ناشی از نبود اطلاعات بهنگام است.»
وی با اشاره به تحولات حوزه «کلان‌داده» گفت: «امروز به دلیل رشد گسترده داده‌ها، هم در دنیا و هم در کشور، دیگر لازم نیست برای هر تصمیمی منتظر انتشار آمار رسمی بمانیم. می‌توان از داده‌های در دسترس برای برآورد وضعیت جاری اقتصاد استفاده کرد.»
وی افزود: «از آنجا که آمارهای رسمی معمولاً با تأخیر منتشر می‌شوند، می‌توان با استفاده از داده‌های به‌روز و در دسترس، برآورد دقیق‌تری از شرایط جاری داشت. این موضوع می‌تواند در تصمیم‌گیری‌های مهمی مانند قیمت‌گذاری، تولید، تأمین و برنامه‌ریزی مالی صنعت دارو بسیار کاربردی باشد.»
فاطمی در پایان خاطرنشان کرد: «اگر قرار است صنعت دارو در چنین شرایطی تصمیم‌های درست بگیرد، باید همزمان دو اتفاق رخ دهد؛ از یک طرف بنگاه‌ها باید مدیریت هزینه، تصمیم‌گیری مبتنی بر داده و بازطراحی ساختار خود را جدی بگیرند و از طرف دیگر، سیاستگذار باید با ارائه داده‌های بهنگام و قابل اتکا، فضای اقتصادی را برای فعالان صنعت پیش‌بینی‌پذیرتر کند.»
منبع : سالم‌خبر
