زنجیره تأمین دارو یکی از حساس‌ترین بخش‌های نظام سلامت است که تحت تأثیر عوامل مختلف اقتصادی، سیاسی و عملیاتی قرار دارد. در شرایط بحران، جنگ و تحریم، مدیریت ریسک و ایجاد تاب‌آوری در این زنجیره، نقشی تعیین‌کننده در حفظ دسترسی پایدار بیماران به دارو ایفا می‌کند.
زنجیره تأمین دارو و ضرورت حرکت از مدیریت واکنشی به پیشگیرانه
پیام اصلی این پنل آن بود که زنجیره تأمین دارو در ایران با مجموعه‌ای از ریسک‌های هم‌زمان مواجه است؛ از کمبود نقدینگی و بدهی بیمه‌ها گرفته تا تورم، وابستگی به واردات مواد اولیه، نوسانات ارزی و چالش‌های حمل‌ونقل.
بر اساس مباحث مطرح‌شده، عبور از این شرایط نیازمند همکاری نزدیک میان دولت و بخش خصوصی، تصمیم‌گیری مبتنی بر داده، پیش‌بینی بحران‌ها و تغییر رویکرد از مدیریت واکنشی به مدیریت پیشگیرانه است. همچنین تأکید شد حمایت از بیمار باید در انتهای زنجیره و نزدیک به مصرف‌کننده نهایی تقویت شود، نه اینکه تنها در مراحل ابتدایی زنجیره مانند تولید و قیمت‌گذاری متمرکز شود.
چالش‌های اصلی زنجیره تأمین دارو
در این نشست، مهم‌ترین ریسک‌های سیستماتیک زنجیره تأمین دارو مورد بررسی قرار گرفت. نوسانات شدید نرخ ارز، بدهی بالای بیمه‌ها به داروخانه‌ها و شرکت‌های پخش، کمبود نقدینگی، وابستگی به واردات مواد اولیه و اختلال در مسیرهای حمل‌ونقل، از جمله چالش‌هایی بودند که می‌توانند ذخایر دارویی، هزینه‌های تولید و دسترسی پایدار بیماران به دارو را تحت تأثیر قرار دهند.
اهمیت مدیریت این ریسک‌ها از آن جهت است که ناپایداری زنجیره تأمین دارو می‌تواند علاوه بر ایجاد چالش‌های اقتصادی، بر امنیت دارویی کشور و سلامت عمومی جامعه نیز اثرگذار باشد.
نقشه ریسک زنجیره تأمین دارو
در این پنل، ریسک‌های زنجیره تأمین از منظرهای مختلف بررسی شد:
از نگاه سازمان غذا و دارو: ریسک‌هایی مانند نقدینگی، ارز، حمل‌ونقل و وابستگی به واردات، نیازمند همکاری بین‌بخشی و تقویت تولید داخلی است.
از نگاه اقتصاددانان: تورم، رشد اقتصادی، نرخ ارز و تصمیم‌گیری‌های غیرمبتنی بر داده، از چالش‌های مهم محسوب می‌شوند و استفاده از تحلیل داده، پیش‌بینی اقتصادی و ابزارهای نوین تصمیم‌گیری می‌تواند به مدیریت بهتر شرایط کمک کند.
از نگاه مدیریت و اقتصاد دارو: بدهی بیمه‌ها، نبود ابزارهای مالی مناسب و کاهش موجودی انبارها، نیازمند راهکارهایی مانند اوراق گام، تأمین مالی و ایجاد انبارهای مجازی است.
از نگاه انجمن داروسازان: حمایت از بیمار، نظارت بر مصرف دارو، آموزش جامعه و مدیریت افکار عمومی، بخش مهمی از مدیریت بحران در زنجیره دارو است.
راهکارهای پیشنهادی برای افزایش تاب‌آوری
در این پنل مجموعه‌ای از راهکارهای اجرایی برای کاهش آسیب‌پذیری زنجیره تأمین دارو مطرح شد:
1- توسعه رقابت و حمایت از شرکت‌های کوچک و متوسط
تقویت حضور شرکت‌های کوچک و متوسط می‌تواند به افزایش تنوع در زنجیره تأمین و کاهش وابستگی به تعداد محدودی از بازیگران بزرگ کمک کند.
2- حرکت به سمت تصمیم‌گیری داده‌محور
انتشار داده‌های مرتبط با تولید و توزیع و ایجاد امکان رصد دقیق‌تر زنجیره تأمین، می‌تواند شفافیت را افزایش داده و زمینه تصمیم‌گیری بهتر را فراهم کند.
3- مدیریت ریسک ارزی و استفاده از ابزارهای مالی
تنوع‌بخشی به منابع ارزی، استفاده از ابزارهای مالی جدید و توسعه روش‌های تأمین مالی، از جمله راهکارهای مطرح‌شده برای کاهش آسیب‌پذیری در برابر نوسانات اقتصادی بود.
4- ایجاد انبارهای مجازی و مدیریت موجودی
یکی از پیشنهادهای مطرح‌شده، ایجاد انبارهای مجازی مشترک برای مدیریت بهتر موجودی و کاهش ریسک کمبود ذخایر دارویی بود.
5- آمادگی برای سناریوهای بحرانی
پیش‌بینی سناریوهای بحران و ایجاد آمادگی پیش از وقوع اختلالات، می‌تواند به عبور سریع‌تر نظام دارویی از شرایط دشوار کمک کند.
جمع‌بندی
پنل «مدیریت ریسک؛ نقشه راه پایداری و تاب‌آوری زنجیره تأمین دارو در شرایط جنگ و تحریم» بر ضرورت تغییر نگاه نظام دارویی از مدیریت واکنشی به مدیریت پیشگیرانه تأکید داشت.
