تاکنون کشور ما در حوزه فرآورده‌های دارویی درمان پیشرفته (ATMP) همراستا با دنیا پیش رفته و این موضوع جای تبریک دارد. به نظرم حتی در حوزه رگولاتوری نیز با سرعت خوبی حرکت کرده‌ایم. نکته مهم این است که هر مسیری را که انتخاب کنیم، باید بتوانیم محصولاتی را که موفق به دریافت تائیدیه شده‌اند، به خدمت و دسترسی واقعی مردم تبدیل کنیم.
نکته طلایی در دنیا این است که تائیدیه لزوما به معنای دسترسی نیست. یکی از موانع دسترسی، موجود بودن دارو در منطقه موردنظر است چرا که لجستیک این محصولات ذاتا دشوار است. البته این مسائل با پیشرفت فناوری تا حدی قابل حل هستند اما نکته مهم همچنان قیمت است. قیمت بالا باعث می‌شود مردم یا بیمه‌ها نتوانند برای دسترسی به این محصولات ورود کنند؛ بنابراین باید برای این مساله راه‌حل‌های خلاقانه پیدا کنیم. با توجه به هزینه بالای این محصولات، کاهش قیمت تقریبا غیرممکن است اما می‌توان به دنبال مدل‌هایی برای سرمایه‌گذاری با استفاده از منابع حاکمیتی بود.
به عنوان مثال، می‌توان در تولید شواهد، سرمایه‌گذاری کرد. اگر بتوانیم با تولید شواهد کافی، اثربخشی هر محصول را به طور قابل قبولی اثبات کنیم، می‌توان الگوی پرداخت را بازتعریف کرد به گونه‌ای که به جای پرداخت هزینه یک درمان در طول زمان، یکبار ولو با هزینه بالاتر، هزینه آن را پرداخت کنیم. تحقق این موضوع نیازمند تولید شواهد کافی است. اگر این اتفاق رخ دهد، می‌توانیم به سمتی حرکت کنیم که محصولات سلول‌درمانی را در دسترس مردم قرار دهیم.
این چالش‌ها کاملا مشابه چالش‌هایی هستند که در سایر نقاط دنیا نیز وجود دارند. مهم این است که برای حل آنها، راه‌حل‌های خلاقانه و به‌موقع پیدا کنیم.
