تیرزپاتاید (Tirzepatide) به عنوان یکی از موثرترین داروهای تزریقی برای درمان دیابت نوع ۲ و چاقی مطرح شده است. با گسترش مصرف این دارو در درمان چاقی، توجه پژوهشگران به اثرات خارج از سیستم متابولیک آن از جمله بیماریهای پوستی جلب شده است.
نکته قابل توجه این است که تیرزپاتاید با برندهای مانجارو، لانیسا، زیکورپا و اسپارتینا علاوه بر اثرات متابولیک دارای ویژگیهای ضدالتهابی نیز هست. مطالعات آزمایشگاهی نشان دادهاند که تیرزپاتاید میتواند تولید سایتوکاینهای التهابی مانند TNF‑α و IL‑6 را کاهش داده و عملکرد سلولهای T و ماکروفاژها را تعدیل کند. سازوکار مذکور باعث شده است که برخی پژوهشگران احتمال اثرات مفید این داروها در بیماریهای التهابی مزمن از جمله پسوریازیس را مطرح کنند.
در یک پژوهش سیستماتیک درباره اثرات پوستی تیرزپاتاید، شواهدی از بهبود ضایعات پسوریاتیک در برخی بیماران دریافتکننده این داروها به ویژه در بیمارانی که کاهش وزن قابل توجهی تجربه کردهاند، گزارش شده است.
شاید بتوان گفت کاهش وزن قابل توجهی که با تیرزپاتاید ایجاد میشود ممکن است نقش مهمی در بهبود پسوریازیس داشته باشد. بافت چربی یک ارگان فعال ایمونولوژیک محسوب میشود، آدیپوکاینهایی مانند لپتین، رزیستین و IL‑6 را ترشح کرده که در ایجاد التهاب سیستمیک نقش دارند. کاهش توده چربی احشایی در نتیجه درمان با تیرزپاتاید میتواند سطح این میانجیهای التهابی را کاهش داده و به طور غیرمستقیم موجب کاهش فعالیت بیماریهای التهابی همچون پسوریازیس شود. همچنین بهبود مقاومت به انسولین و کاهش استرس اکسیداتیو در بیماران چاق میتواند به بهبود مسیرهای التهابی دخیل در بیماریزایی پسوریازیس کمک کند.
لکن از سوی دیگر با وجود این اثرات بالقوه مفید، گزارشهایی نیز از تغییر یا تشدید بیماریهای پوستی خودایمنی در ارتباط با گروه داروهای تزریقی لاغری منتشر شده است. در برخی گزارشهای موردی، بروز یا تشدید بیماریهای پوستی همانند بولوس پمفیگویید (bullous pemphigoid) در بیماران دریافتکننده این دسته دارویی مشاهده شده است. اگرچه چنین گزارشهایی درباره تیرزپاتاید هنوز محدود است اما احتمال تغییر پاسخ ایمنی پوست در اثر تعدیل مسیرهای متابولیک و ایمنی مطرح شده است. لذا برخی متخصصان توصیه میکنند در بیماران مبتلا به بیماریهای خودایمنی پوستی، شروع درمان با این داروها همراه با پایش دقیق بالینی انجام شود.
باید اشاره شود که در بیماران مبتلا به پسوریازیس که همزمان دچار چاقی یا دیابت نوع ۲ هستند، استفاده از تیرزپاتاید میتواند یک مزیت دوگانه داشته باشد چرا که علاوه بر کنترل متابولیک، کاهش وزن و التهاب سیستمیک ممکن است به کاهش شدت بیماری پوستی نیز کمک کند. علیهذا هنوز کارآزماییهای بالینی کنترلشدهای که به طور اختصاصی اثر تیرزپاتاید بر پسوریازیس را بررسی کرده باشند بسیار محدود بوده و بیشتر دادههای موجود از مطالعات مشاهدهای، مرورهای سیستماتیک یا تجربههای بالینی حاصل شده است.
باید گفت براساس دادههای محدود موجود، تیرزپاتاید از طریق بهبود وضعیت متابولیک، کاهش التهاب سیستمیک و کاهش توده چربی ممکن است اثرات غیرمستقیم مفیدی بر پسوریازیس داشته باشد، لکن شواهد قطعی برای اثر مستقیم دارو بر بیماریزایی بیماری هنوز وجود ندارد. از سوی دیگر احتمال بروز واکنشهای ایمنی غیرمنتظره یا تغییر در بیماریهای پوستی زمینهای نیز مطرح است، هرچند این موارد نادر به نظر میرسند. لذا در بیماران مبتلا به پسوریازیس که کاندید درمان با تیرزپاتاید هستند، ارزیابی مشترک توسط متخصص غدد و متخصص پوست میتواند رویکرد منطقی برای پایش پاسخ درمانی و عوارض احتمالی باشد.
دکتر وحید نوبهار
عضو رسمی انجمن متخصصان پوست DSGNY
منابع:
Jastreboff AM et al. Tirzepatide Once Weekly for the Treatment of Obesity. New England Journal of Medicine. 2022.
Drucker DJ. Mechanisms of Action of GLP‑1 Receptor Agonists. Cell Metabolism. 2018.
Reddy S et al. Use of GLP‑1 receptor agonists in dermatologic disease: a systematic review. Dermatology Reports. 2024.
Patel P et al. Benefit–Risk Assessment of GLP‑1 Receptor Agonists: Implications for Dermatologists. Journal of Clinical Medicine. 2025.
Armstrong AW et al. Psoriasis and metabolic syndrome: a systematic review and meta‑analysis. JAMA Dermatology. 2013.
